مشکل لرزش خودرو هنگام ترمز: علتها و راهحلها
گاهی در بعضی خودروها با ترمز گرفتن، فرمان و حتی قسمت جلوی ماشین دچار لرزش و تکانهای عرضی میشود. رایجترین دلیل این مشکل، تاب برداشتن دیسک ترمز جلو است؛ موضوعی که میتواند بهخاطر داغ شدن ترمز، سرد شدن ناگهانی دیسک (مثلاً عبور از آب پس از ترمز شدید)، کیفیت پایین لنت ترمز یا نصب نادرست لنت و دیسک رخ دهد. لرزش فرمان هنگام ترمزهای شدید باعث کاهش تمرکز راننده و افت کنترل خودرو میشود و حتی ممکن است راننده ناخودآگاه از قدرت ترمزگیری کامل استفاده نکند. با این حال، تاب داشتن دیسک تنها علت لرزش خودرو موقع ترمز گرفتن نیست و عواملی مثل خرابی کالیپر ترمز، تمام شدن لنت ترمز، شل بودن پیچهای چرخ، بالانس نبودن چرخها یا ایراد جلوبندی و سیستم تعلیق هم میتوانند این مشکل را ایجاد کنند.
علت لرزش فرمان و بدنه هنگام ترمز
لرزش ماشین و فرمان در زمان ترمزگیری یکی از رایجترین نشانههای وجود ایراد در سیستم ترمز یا جلوبندی است. این مشکل معمولاً با لرزش فرمان هنگام ترمز, لرزش اتاق خودرو و حتی دلزدن پدال ترمز زیر پا خود را نشان میدهد و اغلب در ترمزهای شدید بیشتر حس میشود. هرچند در نگاه اول تصور میکنیم همه چیز به دیسک و لنت ترمز مربوط است، اما عوامل دیگری مثل اتصالات چرخ، بالانس نبودن لاستیک یا خرابی سیستم تعلیق هم میتوانند باعث لرزش خودرو هنگام ترمز گرفتن شوند.
خرابی مجموعه اتصالات چرخ
گاهی هنگام تعمیرات مثل تعویض بلبرینگ چرخ یا قرار دادن سگدست زیر پرس، محل قرارگیری کالیپر ترمز خیلی جزئی تاب برمیدارد. همین تاب کوچک باعث میشود کالیپر دقیق و صاف روی پایه ننشیند و نتیجهاش در ترمزگیری شبیه تاب داشتن دیسک ترمز ظاهر شود؛ یعنی لرزش دیسک، لرزش فرمان و لرزش خودرو. یکی از نشانههای مهم این حالت، سایش غیریکنواخت لنت ترمز است.
تاب داشتن دیسکهای ترمز
شایعترین علت لرزش فرمان در زمان ترمزگیری، تاب برداشتن دیسک ترمز جلو است. در ترمزهای شدید و پشتسرهم، دیسکها بسیار داغ میشوند و اگر ناگهان و بهصورت غیریکنواخت سرد شوند (مثلاً ورود به آب یا شستوشوی سریع)، احتمال تاب برداشتن دیسک یا حتی ترک خوردن دیسک ترمز بالا میرود. این وضعیت میتواند باعث لرزش شدید فرمان و اتاق خودرو شود و روی ایمنی ترمزگیری اثر منفی دارد.
نازک شدن دیسکهای ترمز
با گذشت زمان، سایش دیسک ترمز و تمام شدن لنت ترمز باعث نازک شدن این قطعات میشود. اگر تنظیمات سیستم ترمز دقیق نباشد، ممکن است فاصله بین لنت و دیسک از حد استاندارد خارج شود و در ترمزهای ناگهانی دیسک بین لنتها دچار بازی و لرزش شود. نتیجه این حالت هم معمولاً لرزش فرمان هنگام ترمز و گاهی لرزش اتاق است.
تاب داشتن پلوس چرخ
تاب داشتن پلوس میتواند هم در شتابگیری و هم در کاهش سرعت خودش را نشان دهد. این مشکل در زمان ترمزگیری هم مانند تاب دیسک عمل میکند و باعث لرزش فرمان و لرزش مجموعه چرخها میشود.
بالانس نبودن تایرها
بالانس نبودن لاستیک معمولاً در حرکت عادی خودرو با لرزش فرمان یا لرزش اتاق مشخص میشود، اما در ترمزهای شدید میتواند بیشتر خود را نشان دهد و لرزش را تشدید کند. بسته به اینکه لاستیک جلو یا لاستیک عقب نابالانس باشد، شدت و محل لرزش متفاوت خواهد بود.
خرابی کالیپر ترمز
کالیپر ترمز وظیفه دارد لنتها را محکم و دقیق نگه دارد. با مرور زمان، پینها و اتصالات کالیپر ممکن است دچار لقی شوند. در این حالت، هنگام عبور از دستاندازها حتی صدای تقه هم شنیده میشود و در ترمزگیری، تماس لنت با دیسک یکنواخت نیست؛ نتیجهاش لرزش لنت, لرزش چرخ و در نهایت لرزش فرمان در ترمزگیری است.
مشکل در سیستم تعلیق و جلوبندی
در کاهش سرعت شدید، وزن خودرو به سمت جلو منتقل میشود و به همین دلیل ترمز محور جلو قویتر طراحی میشود. اگر سیستم تعلیق جلو یا جلوبندی (مثل بوشها، سیبکها، کمکفنرها) ایراد داشته باشد، این انتقال وزن باعث میشود مشکل دقیقاً در همان نقطه خودش را با لرزش فرمان و لرزش اتاق خودرو هنگام ترمز نشان دهد.
تاب داشتن رینگ چرخ
تاب داشتن رینگ حتی بدون ترمز هم میتواند باعث لرزش شود، اما در زمان ترمزگیری معمولاً اثرش بیشتر نمایان میشود و میتواند لرزش خودرو و لرزش فرمان را شدیدتر کند.
لنتهای فرسوده یا نامساوی خوردهشده
لنت ترمز فرسوده یا لنتی که یکسان خورده نشده باشد، فشار یکنواختی به دیسک وارد نمیکند. این موضوع میتواند باعث کشیده شدن فرمان به یک سمت یا لرزش هنگام ترمز گرفتن شود و معمولاً نشانه واضحی است که زمان تعویض لنت ترمز رسیده است.
وجود شن و ماسه زیر دیسک ترمز
گاهی گردوخاک، شن یا ذرات ریز بین دیسک و توپی چرخ قرار میگیرد. وقتی چرخ بسته و پیچها سفت میشوند، دیسک کمی زاویهدار مینشیند و دقیقاً مشابه تاب داشتن دیسک ترمز عمل میکند؛ یعنی در ترمزگیری باعث لرزش فرمان, لرزش چرخ و لرزش اتاق خودرو میشود.
خرابی ناشی از لرزش ماشین موقع ترمز گرفتن
لرزش اتاق و فرمان هنگام ترمزگیری (بهویژه در ترمزهای شدید) فقط یک حس آزاردهنده نیست؛ این مشکل میتواند به مرور باعث آسیب جدی به سیستم ترمز و حتی افزایش ریسک تصادف شود. بنابراین اگر با لرزش فرمان موقع ترمز گرفتن یا تکان خوردن جلوی خودرو مواجه هستید، بهتر است هرچه سریعتر علت را پیدا کرده و برای رفع لرزش خودرو هنگام ترمز اقدام کنید.
آسیب به مجموعه ترمزها
وقتی در زمان ترمزگیری دیسک ترمز میلرزد یا قطعات ترمز دچار ارتعاش میشوند، فشار مضاعفی به اتصالات سیستم ترمز وارد میشود. این فشار میتواند بهمرور باعث شل شدن پیچها و اتصالات و حتی گشاد شدن محل پینها و افزایش لقی قطعات شود؛ در نتیجه مشکل هر بار شدیدتر و پرهزینهتر خواهد شد.
خطر شکستن دیسک ترمز
تاب برداشتن دیسک ترمز یا هر ایرادی که باعث لرزش هنگام ترمز شود، احتمال ترک خوردن یا شکستن دیسک ترمز را بالا میبرد. این خطر در دیسکهای فرسوده و کارکرده که ضخامت کمتری دارند بیشتر است و میتواند پیامدهای بسیار خطرناک و هزینهساز ایجاد کند.
کاهش قدرت ترمزگیری و افزایش خط توقف
وقتی راننده بداند با ترمز گرفتن دچار لرزش و کشیده شدن فرمان میشود، معمولاً ناخودآگاه از تمام توان ترمزها استفاده نمیکند تا لرزش کمتر شود. همین موضوع باعث کاهش قدرت ترمزگیری، طولانی شدن خط ترمز و افزایش مسافت توقف خودرو میشود؛ یعنی دقیقاً در شرایطی که به ترمز قوی نیاز دارید، عملکرد سیستم پایین میآید.
خرابی کالیپر ترمز
لرزشهای مداوم، بیشترین فشار را به مجموعه کالیپر ترمز و دیسک وارد میکند. این ضربه و ارتعاش میتواند باعث آسیب دیدن کالیپر (بهخصوص در بخشهای اتصال به چرخ و پایهها)، ایجاد لقی و در نهایت ترمزگیری نامتعادل شود که خود دوباره لرزش را تشدید میکند.
خطر انحراف خودرو از مسیر مستقیم
لرزش فرمان و کشیده شدن خودرو به یک سمت در زمان ترمزگیری—خصوصاً هنگام ترمز ناگهانی—میتواند تعادل و پایداری خودرو را بههم بزند و خطر انحراف از مسیر مستقیم را بالا ببرد. این موضوع در سرعتهای بالا یا جادههای لغزنده میتواند بسیار خطرناک باشد.
راهکارهای رفع لرزش خودرو هنگام ترمز گرفتن
معمولاً وقتی لرزش خودرو هنگام ترمز گرفتن اتفاق میافتد (که بیشتر به شکل لرزش فرمان موقع ترمز حس میشود)، اولین حدس به سمت سیستم ترمز و مخصوصاً دیسک ترمز میرود. با این حال، بهترین روش برای عیبیابی لرزش ترمز این است که از محتملترین موارد شروع کنیم و مرحلهبهمرحله جلو برویم تا سریعتر به علت اصلی برسیم و هزینه اضافه هم تحمیل نشود.
-
بالانس چرخها و تاب نداشتن رینگ را بررسی کنید؛ چون نابالانسی تایر یا تاب داشتن رینگ چرخ میتواند در ترمزگیری (بهخصوص ترمزهای شدید) لرزش را تشدید کند.
-
سپس سراغ وضعیت دیسک ترمز بروید؛ اگر تاب برداشتن دیسک با چشم مشخص است، معمولاً تعویض دیسک ترمز گزینه مطمئنتری از تراش است، چون تراش دیسک ممکن است ضخامت را از حد استاندارد کمتر کند و مشکل دوباره برگردد.
-
لنت ترمز را از نظر سلامت و سایش یکنواخت چک کنید؛ لنت فرسوده یا لنتی که کج و زاویهدار خورده باشد، باعث لرزش اتاق و فرمان هنگام ترمز و حتی کشیدن خودرو به یک سمت میشود.
-
نحوه نشستن لنت در جای خود را هم بررسی کنید؛ کج نشستن لنت یا گیر کردن آن داخل کالیپر میتواند باعث تماس نامساوی با دیسک و ایجاد لرزش شود.
-
وجود گردوخاک، شن و جسم خارجی زیر دیسک ترمز میتواند دقیقاً حالتی شبیه تاب داشتن دیسک ایجاد کند؛ در این حالت دیسک را باز کنید و سطح نشیمنگاه را کامل تمیز و بررسی کنید.
-
اگر هنوز لرزش ترمز ادامه داشت، نوبت بررسی دقیقتر است: محل نشستن کالیپر روی سگدست و خودِ کالیپر ترمز را از نظر لقی پینها، گشاد شدن اتصالات و عملکرد روان کنترل کنید.
-
در نهایت پلوس چرخ را هم بررسی کنید؛ تاب داشتن پلوس میتواند هنگام کاهش سرعت و ترمزگیری باعث لرزش فرمان و چرخها شود و گاهی با مشکل دیسک اشتباه گرفته میشود.
نتیجهگیری
لرزش فرمان و لرزش خودرو هنگام ترمزگیری یک هشدار جدی است که معمولاً از وجود ایراد در سیستم ترمز یا قطعات مرتبط با آن خبر میدهد. وقتی یکی از اجزای ترمز دچار مشکل باشد، فشار لنت ترمز به دیسک ترمز بهصورت یکنواخت وارد نمیشود و نتیجهاش ترمزگیری پلهای، لرزش پدال ترمز و تکانهای محسوس در فرمان و اتاق خواهد بود. این لرزشها فقط آزاردهنده نیستند؛ چون باعث میشوند راننده ناخودآگاه از تمام قدرت ترمزگیری استفاده نکند و همین موضوع میتواند مسافت توقف را افزایش دهد. در شرایط حساس مثل ترمزهای شدید و ناگهانی نیز احتمال انحراف خودرو و از دست رفتن کنترل بیشتر میشود. از طرف دیگر، ادامهدار شدن این وضعیت میتواند با وارد کردن فشار و ضربههای پیدرپی به دیسک، حتی خطر ترک خوردن یا شکستن دیسک ترمز را هم بالا ببرد. هرچند رایجترین علت لرزش هنگام ترمز گرفتن، تاب برداشتن دیسک ترمز است، اما مواردی مثل خرابی کالیپر, فرسودگی یا کجخوردگی لنتها, نابالانسی چرخها, تاب رینگ و حتی ایراد جلوبندی هم میتوانند نقش داشته باشند؛ بنابراین بهترین کار این است که لرزش را جدی بگیرید و سریع، مرحلهبهمرحله علت را پیدا و برطرف کنید.
