علت شطرنجی شدن تلویزیون

شطرنجی شدن صفحه تلویزیون: علت‌ها و ۸ راه حل قطعی

شطرنجی شدن تلویزیون (Pixelation | Macroblocking | Mosaic Artifacts) یکی از مشکلات رایج تصویری در تلویزیون‌های LCD / LED / QLED / Mini-LED / OLED برندهای مختلف مانند سامسونگ، ال‌جی، سونی، هایسنس، TCL، شیائومی و ایکس‌ویژن است. این مشکل باعث می‌شود که تصویر به‌صورت بلوک‌های مربعی رنگی، خطوط شطرنجی، پیکسل‌های شکسته یا موزاییکی نمایش داده شود و کیفیت تصویر به‌شدت افت کند. در سال‌های ۱۴۰۴–۱۴۰۵ این مشکل بیشتر گزارش شده است، به‌ویژه با گسترش پخش DVB-T2 HD و محتوای 4K HDR، استریم اینترنتی و تداخل فرکانسی 5G، که به‌خصوص در تلویزیون‌هایی با tuner داخلی ضعیف یا هنگام پخش کانال‌های HD مشاهده می‌شود.

۸ علت اصلی شطرنجی شدن تلویزیون + راه‌حل‌های فنی و عملی (اولویت‌دار)

۱. ضعیف یا ناپایدار بودن سیگنال دیجیتال

علت:
سیگنال دیجیتال ضعیف (با SNR زیر ۱۶–۱۸ dB یا MER زیر ۲۰ dB) یا خطای FEC، باعث macro-blocking در کانال‌های HD/4K می‌شود. عوامل جدید شامل تداخل فرکانسی ۵G، تغییر فرکانس‌های دیجیتال پس از Digital Dividend و ساختمان‌های بلند هستند.

راه‌حل اولویت‌دار:

• جهت آنتن را با استفاده از اپلیکیشن‌های DVB Finder یا Signal GH دقیق تنظیم کنید (هدف: BER < 10⁻⁴).

• کابل‌های RG6 با افت کم (<۲۰ dB/۱۰۰ متر) یا RG11 استفاده کنید.

• تقویت‌کننده کم‌نویز (<۳ dB NF) و فیلتر LTE/5G نصب کنید.

• در آپارتمان‌ها: از آنتن مرکزی با آمپلی‌فایر توزیع یا IPTV محلی استفاده کنید.

۲. خرابی، زنگ‌زدگی یا تنظیم نادرست آنتن

علت:
اکسیداسیون کانکتور F، شکست المان‌ها، تغییر زاویه آنتن پس از باد یا برف سنگین (خصوصاً در زمستان ۱۴۰۴).

راه‌حل:

• کانکتور F فشاری ضدآب را تعویض کنید.

• آنتن را تمیز کرده و المان‌ها را صاف کنید. در صورتی که عمر آنتن بیشتر از ۶–۸ سال است، آن را با مدل UHF/VHF ترکیبی ۲۴–۳۶ المانی تعویض کنید.

• از اسپلیتر با insertion loss پایین (<۳.۵ dB) استفاده کنید.

۳. نوسانات ولتاژ و مشکلات منبع تغذیه

علت:
اسپایک ولتاژ بیش از ۲۶۰ V یا افت ولتاژ کمتر از ۱۹۰ V باعث ایجاد ripple روی ریل‌های ۵/۱۲ ولت و اختلال در scaler یا T-Con می‌شود.

راه‌حل:

• از محافظ هیبریدی (MOV + Relay delay ۵–۱۰ ثانیه + EMI filter) با ظرفیت ۳۵۰۰–۵۰۰۰ ژول استفاده کنید.

• در مناطق پرنوسان، از استابلایزر سروو یا رله‌ای ۳–۵ kVA استفاده کنید.

• برای تست ساده، تلویزیون را ۲۴ ساعت مستقیماً به پریز دیواری (بدون چندراهی) وصل کنید.

۴. مشکل کابل و اتصالات (HDMI 2.0/2.1، کواکسیال، LAN)

علت:
استفاده از کابل HDMI قدیمی (نسخه ۱.۴) در 4K@60 HDR باعث شکست لینک ترِینینگ و pixel drop-out می‌شود.

راه‌حل:

• از کابل HDMI Premium Certified 2.1 (۴۸ Gbps) یا حداقل High Speed with Ethernet استفاده کنید.

• طول کابل کواکسیال را زیر ۳۰–۴۰ متر نگه دارید و در صورت نیاز از آمپلی‌فایر خطی استفاده کنید.

• تمام کانکتورها را جدا کرده و با الکل ایزوپروپیل >۹۰% تمیز کنید و دوباره به‌طور محکم وصل کنید.

۵. خرابی یا اکسیداسیون پورت/فیش ورودی

علت:
خوردگی پین‌ها به‌خاطر رطوبت یا plug/unplug مکرر.

راه‌حل:

• پورت‌های HDMI/آنتن را با DeoxIT یا Contact Cleaner تخصصی تمیز کنید.

• اگر پین‌ها خم یا شکسته شدند، سوکت را تعویض کنید (این نیاز به مهارت لحیم‌کاری دارد).

۶. آسیب پنل نمایشگر (LCD/LED/QLED/OLED)

علت:
ضربه، فشار، نفوذ رطوبت، یا اورهیت backlight می‌تواند به لایه‌های TFT/polarizer آسیب بزند. در OLED ، burn-in یا image retention می‌تواند باعث شطرنجی به‌نظر رسیدن تصویر شود.

راه‌حل:

• پنل‌های اقتصادی قابل تعمیر نیستند (هزینه تعمیر تقریباً ۶۰–۹۵٪ قیمت پنل جدید).

• در OLED جدید، از Pixel Refresher / Panel Care طولانی‌مدت از منوی سرویس استفاده کنید (کد رایج: ۱۱۱۱۱۱ + OK).

• اگر تلویزیون جدید خریداری کرده‌اید، از گارانتی استفاده کنید.

۷. پیکسل‌های سوخته / گیرکرده / نیمه‌مرده

علت:
فرسودگی پنل‌ها، ضربه، یا روشنایی حداکثر طولانی‌مدت باعث بروز پیکسل‌های سوخته یا نیمه‌مرده می‌شود.

راه‌حل:

• برای اصلاح، ویدیوهای Pixel Fixer (JS یا Eizo) را به مدت ۶–۱۲ ساعت به‌صورت لوپ پخش کنید.

• روشنایی تلویزیون را به ۴۰–۶۰٪ محدود کنید، به‌ویژه در OLED.

• اگر بیش از ۱۵–۲۰ پیکسل آسیب‌دیده داشتید، باید پنل را تعویض کنید (که ممکن است اقتصادی نباشد).

۸. خرابی برد T-Con / Main Board / Scaler

علت:
سوختن خازن‌های SMD، آسیب کابل LVDS، یا باگ فریم‌ویر در آپدیت‌های OTA.

راه‌حل:

• برای hard reset، تلویزیون را ۲۰ دقیقه از برق بکشید.

• آخرین فریم‌ویر رسمی را از سایت سازنده دانلود کرده و از طریق USB فلش کنید (ورود به Factory Mode → USB Update).

• اگر این مشکل در همه ورودی‌ها (توجه به Tuner، HDMI، USB) وجود دارد، احتمالاً T-Con یا Main Board معیوب است که نیاز به تشخیص دقیق با اسیلوسکوپ دارد.

ترتیب عیب‌یابی سریع شطرنجی شدن تلویزیون (کمتر از ۱۰ دقیقه)

1. کابل‌ها (آنتن، HDMI، برق) را جدا کرده و دوباره محکم وصل کنید + کابل جایگزین را تست کنید.

2. آنتن را تنظیم مجدد کرده و تقویت‌کننده / فیلتر 5G نصب کنید + SNR/MER را چک کنید.

3. تلویزیون را ۲۰ دقیقه از برق بکشید (برای cold boot کامل).

4. مستقیم به پریز بزنید تا نوسان ولتاژ را تست کنید.

5. فریم‌ویر را به آخرین نسخه آپدیت کنید.

6. در منوی سرویس (کدهای رایج: ۰۱۹۳۹ / ۱۱۱۱۱۱ + منو/OK) → Picture Reset / ADC/WB Reset امتحان کنید.

7. اگر مشکل فقط در tuner داخلی است، مشکل از سیگنال/آنتن است؛ اگر در همه ورودی‌ها وجود دارد، مشکل از برد/پنل است.

نکات کلیدی

• پخش DVB-T2 HD جدید باعث شده که شطرنجی شدن در سیگنال‌های ضعیف شدیدتر شود.

• تلویزیون‌های Mini-LED / QLED جدید با scaler‌های پیشرفته کمتر حساس به نوسان برق هستند.

• در OLED ، اگر شطرنجی + flickering دیدید، ابتدا Pixel Cleaning طولانی را اجرا کنید.

اگر با این مراحل مشکل حل نشد، احتمالاً آسیب سخت‌افزاری (مثل برد یا پنل) وجود دارد که نیاز به بررسی تخصصی دارد.

سوالات متداول درباره شطرنجی شدن تصویر تلویزیون

شطرنجی شدن تلویزیون (Pixelation، Macroblocking، Mosaic Artifacts یا بلوک‌های مربعی رنگی) یکی از شایع‌ترین مشکلات تصویری در تلویزیون‌های LCD/LED/QLED/Mini-LED/OLED است. این پدیده زمانی رخ می‌دهد که بخشی از داده‌های تصویر (به دلیل ضعف سیگنال، اختلال انتقال یا پردازش نادرست) از دست برود.

در ادامه به سوالات متداول کاربران به‌صورت تخصصی پاسخ می‌دهیم:

۱. چرا تصویر تلویزیون شطرنجی می‌شود؟

شطرنجی شدن (یا پیکسلیشن) معمولاً به دلیل از دست رفتن بسته‌های داده تصویری (packet loss) در زنجیره سیگنال رخ می‌دهد. رایج‌ترین علل فنی:

• ضعیف یا ناپایدار بودن سیگنال ورودی (SNR < ۱۶–۱۸ dB یا MER < ۲۰ dB) → خطای FEC ناکافی → macro-blocking در پخش دیجیتال DVB-T2 HD.
• نوسانات ولتاژ یا ripple روی ریل‌های داخلی (۵/۱۲ ولت) → اختلال در scaler IC یا T-Con board.
• کابل/اتصالات معیوب (HDMI قدیمی، کواکسیال پوسیده، فیش اکسیده) → pixel drop-out یا لینک ترِینینگ شکست‌خورده.
• پردازش بیش از حد نویز ریداکشن یا Motion Smoothing در حالت‌های Vivid/Standard → artifacts مصنوعی.
• آسیب پنل یا پیکسل‌های نیمه‌مرده (در موارد دائمی).

در سال ۱۴۰۴–۱۴۰۵ با گسترش DVB-T2 HD و محتوای 4K HDR، ضعف سیگنال و تداخل 5G دو علت اصلی هستند.

۲. آیا شطرنجی شدن تصویر می‌تواند به دلیل مشکلات نرم‌افزاری تلویزیون باشد؟

بله، کاملاً ممکن است — حدود ۱۵–۲۵٪ موارد نرم‌افزاری هستند.

• باگ فریم‌ویر در scaler یا پردازشگر تصویر (به‌خصوص پس از آپدیت ناقص OTA در مدل‌های ۲۰۲۳–۲۰۲۶).
• تنظیمات نادرست پردازش تصویر مانند Noise Reduction بالا، MPEG Noise Reduction فعال، یا Motion Interpolation (TruMotion / Auto Motion Plus) که باعث بلوک‌های مصنوعی می‌شود.
• حافظه کش پر یا تداخل اپلیکیشن‌های هوشمند.

راه‌حل سریع:

• تلویزیون را hard reset کنید (۲۰ دقیقه از برق بکشید).
• فریم‌ویر را به آخرین نسخه رسمی فلش کنید.
• تنظیمات تصویر را به Filmmaker / Movie برگردانید و پردازش‌های اضافی (Noise Reduction، Motion Smoothing) را خاموش کنید.

۳. آیا شطرنجی شدن فقط در شبکه‌های خاص رخ می‌دهد؟

اغلب بله — اما نه همیشه.

• بیشتر در tuner داخلی (آنتن دیجیتال): کانال‌های HD/4K با بیت‌ریت بالا حساس‌تر به ضعف سیگنال هستند → شطرنجی شدیدتر در شبکه‌های پرجزئیات (ورزشی، فیلم).
• کانال‌های SD معمولاً کمتر شطرنجی می‌شوند (بیت‌ریت پایین‌تر).
• اگر در همه ورودی‌ها (HDMI، USB، اپلیکیشن استریم) رخ دهد → مشکل داخلی (برد T-Con / Main Board / پنل) است.
• در استریم (نتفلیکس، یوتیوب، فیلیمو): فقط هنگام افت سرعت اینترنت یا buffering شدید ظاهر می‌شود.

تست ساده: اگر فقط در tuner داخلی است → مشکل سیگنال/آنتن؛ اگر همه‌جا → سخت‌افزاری.

۴. آیا تنظیمات تصویر تلویزیون می‌تواند باعث شطرنجی شدن شود؟

بله، به‌ویژه در تنظیمات نادرست:

• Noise Reduction / Digital Clean View / MPEG NR روی High/Medium → بلوک‌های compression artifacts مصنوعی ایجاد می‌کند.
• Sharpness بیش از ۳۰–۴۰ → edge enhancement و نویز بیشتر.
• Motion Smoothing / Picture Clarity فعال → در محتوای ۲۴fps artifacts شطرنجی‌مانند تولید می‌کند.
• HDR فعال روی محتوای SDR → over-processing و distortion.

پیشنهاد:

• حالت تصویر را روی Cinema / Filmmaker بگذارید.
• همه پردازش‌های هوشمند (Noise Reduction، Motion، Super Resolution) را Low یا Off کنید.
• Sharpness را ۱۰–۲۰ نگه دارید.

۵. شطرنجی شدن می‌تواند ناشی از اتصالات داخلی تلویزیون باشد؟

بله، در موارد پیشرفته‌تر:

• کابل LVDS / eDP / V-by-One بین Main Board و T-Con شل یا آسیب‌دیده → pixel drop-out یا شطرنجی.
• خازن‌های SMD متورم یا سوخته روی T-Con یا Power Board → ripple و اختلال سیگنال به پنل.
• اتصال ضعیف داخلی پنل (به‌خصوص پس از ضربه یا اورهیت).

این موارد معمولاً دائمی هستند و نیاز به باز کردن تلویزیون + تست با اسیلوسکوپ دارند. تشخیص دقیق فقط توسط تکنسین حرفه‌ای ممکن است.

۶. آیا تعویض آنتن یا تقویت‌کننده می‌تواند شطرنجی شدن را برطرف کند؟

در بیش از ۵۰–۷۰٪ موارد بله — به‌خصوص اگر مشکل فقط در پخش دیجیتال باشد.

• تعویض آنتن با مدل UHF/VHF ترکیبی قوی‌تر (۲۴–۳۶ المان) + تنظیم دقیق جهت (با اپ DVB Finder برای MER > ۲۲ dB).
• تقویت‌کننده کم‌نویز (<۳ dB NF) + فیلتر تداخل 5G/LTE → SNR را ۵–۱۰ dB افزایش می‌دهد.
• کابل RG6/RG11 جدید با کانکتور F فشاری ضدآب.

اگر پس از این تغییرات حل نشد → مشکل داخلی (برد، پنل) یا نوسان برق است.